Giá nguyên liệu và giá bán: phần nào thật sự kéo giá đi
Cùng một mẫu vòng, cùng một người bán, mà năm nay giá khác năm ngoái. Khách hỏi thì thường nhận được câu "nguyên liệu lên giá" — câu đó có thể đúng, nhưng nó không nói được bao nhiêu phần trăm là nguyên liệu và bao nhiêu là thứ khác.
Bài này tách các thành phần ra, để bạn biết khi nào lời giải thích ấy hợp lý và khi nào nó chỉ là cách nói.
Giá một món gồm những gì
Nhìn được cấu trúc thì đọc được biến động.
Nguyên liệu thô. Với món đá, gỗ, kim loại thì đây là phần gắn với thị trường bên ngoài, và nó lên xuống không theo ý người bán.
Công chế tác. Phần này gắn với tiền công và tay nghề, và nó tăng đều theo thời gian chứ ít khi giảm.
Vận chuyển và các khoản đi kèm.
Chi phí bán hàng: mặt bằng, nhân viên, phí sàn, quảng cáo.
Và phần lời.
Điểm quan trọng: với nhiều món thì nguyên liệu không phải phần lớn nhất. Một món công phu thì phần công có thể vượt phần nguyên liệu — nên nguyên liệu tăng mười phần trăm không có nghĩa giá bán phải tăng mười phần trăm.
Cái gì thật sự kéo giá đi
Xếp theo mức ảnh hưởng, không theo mức hay được nhắc.
Nguồn cung của một loại nguyên liệu cụ thể. Một mỏ ngừng khai thác, một vùng hạn chế khai thác, hay một loại gỗ vào danh mục quản lý — mấy việc này ảnh hưởng thật và ảnh hưởng lâu.
Tỉ giá và chi phí nhập khẩu, với hàng nhập hoặc hàng dùng nguyên liệu nhập.
Tiền công và chi phí mặt bằng, tăng dần và gần như không đảo chiều.
Mùa vụ và dịp lễ. Đây là biến động ngắn hạn, lặp lại hằng năm — loạt bài đã có mục riêng về mùa của thị trường vật phẩm.
Và trào lưu. Một món bỗng được nhắc nhiều thì giá vọt lên rồi lặng xuống, không liên quan gì tới nguyên liệu.
Cái hay được nhắc mà ảnh hưởng ít
Phần nên tỉnh táo.
"Giá vàng lên nên đồ phong thuỷ lên." Câu này chỉ đúng với món thật sự có vàng. Một con tỳ hưu bằng đá hay bằng đồng thì giá vàng không liên quan — trừ phần tâm lý chung của người mua.
"Năm nay tuổi này cần món này nên khan." Khan thật thì có, nhưng nó là cầu tăng chứ không phải chi phí tăng — và cầu do trào lưu tạo ra thì hạ nhanh như lúc lên.
"Hàng cuối kho, sau này không còn." Câu về tồn kho, không phải câu về giá trị. Loạt bài đã có mục riêng về mấy chữ độc bản và hàng hiếm.
Và "sắp tăng giá". Đây là câu thúc mua, và nó đúng đủ thường xuyên để tiếp tục được dùng — nhưng nó không kiểm được tại chỗ.
Người mua làm được gì
Phần thực dụng.
So giá theo cùng một mô tả, đủ chất liệu, cỡ, và cách gia công — loạt bài đã nói về chuyện cộng đủ trước khi so giá.
Hỏi phần nào tăng. Người nắm hàng trả lời được cụ thể: nguyên liệu, công, hay chi phí nhập. Người nói chung chung thì bạn biết mình đang nghe gì.
Ghi lại giá mình từng thấy kèm ngày và nơi bán. Sau một năm bạn có chuỗi số của riêng mình, và nó hữu ích hơn mọi lời nhận định.
Đừng mua vội vì sợ tăng giá. Với nhóm hàng này thì việc mua sai món tốn hơn phần chênh giá nhiều.
Và nhớ rằng giá xuống cũng có thật — sau dịp lễ, sau khi một trào lưu qua đi, hoặc khi có nguồn cung mới.
Người bán thì nói thế nào cho đúng
Viết cho phần đông người đọc site này cũng đang bán hàng.
Nói cụ thể phần nào tăng và tăng bao nhiêu. Khách nghe "nguyên liệu lên khoảng mười lăm phần trăm nên bên em điều chỉnh bảy phần trăm" thì họ hiểu và thường chấp nhận.
Báo trước khi tăng, nhất là với khách quen và với đơn đang chờ.
Đừng lấy lý do nguyên liệu cho phần tăng không liên quan tới nguyên liệu. Tăng vì mặt bằng, vì phí sàn thì cứ nói vậy — khách hiểu chuyện đó.
Giữ bảng giá cũ trong sổ. Khách hỏi lại đơn năm ngoái thì bạn tra được.
Và đừng dùng chuyện giá để thúc. Một lần bán được nhờ câu "mai tăng giá" thì đổi lại là một khách không còn tin bảng giá của bạn nữa.
Khi giá xuống thì đọc thế nào
Ít ai bàn chiều này, dù nó xảy ra thường xuyên.
Giá xuống không phải lúc nào cũng là cơ hội. Hỏi vì sao xuống trước đã: hết mùa, hết trào lưu, đổi mẫu, hay nơi bán đang dọn kho để nghỉ.
Xuống vì hết mùa thì mua được — cùng món, cùng chất lượng, chỉ khác thời điểm.
Xuống vì một nguồn cung mới xuất hiện thì nên hỏi kỹ hơn về xuất xứ và cách gia công, vì hàng có thể khác thứ bạn quen.
Xuống rất sâu và đột ngột ở một chỗ trong khi nơi khác giữ giá thì đó là tín hiệu về người bán chứ không phải về món hàng.
Và nhớ rằng giá mua vào thấp không tự nó thành lời nếu bạn định bán lại — thị trường bán lại của nhóm hàng này mỏng, và loạt bài đã có mục riêng về chuyện đó.
Ba điều gọn lại
Một, với nhiều món thì nguyên liệu không phải phần lớn nhất — nên nguyên liệu tăng mười phần trăm không có nghĩa giá bán phải tăng mười phần trăm.
Hai, câu "giá vàng lên nên đồ phong thuỷ lên" chỉ đúng với món thật sự có vàng; còn khan vì trào lưu là cầu tăng chứ không phải chi phí tăng.
Ba, ghi lại giá mình từng thấy kèm ngày và nơi bán — sau một năm bạn có chuỗi số của riêng mình, hữu ích hơn mọi lời nhận định.