Trước mùa mưa: đi một vòng kiểm nhà, theo thứ tự đáng làm
Phần lớn hư hỏng mùa mưa là hư hỏng báo trước — máng xối tắc từ mùa khô, ngói xô từ đợt gió trước, ổ cắm nằm sai chỗ từ lúc xây. Đi một vòng trước cơn mưa đầu mùa thì phần lớn việc đó xử được trong một buổi.
Vòng một: nước từ trên xuống
Máng xối và ống thoát. Đây là việc số một và cũng là việc hay bị bỏ nhất. Lá, rác, tổ chim làm nghẽn máng; nước không thoát kịp thì tràn ngược vào tường và vào mái. Múc sạch rồi xối thử một xô nước xem có chảy thông không — kiểm bằng nước chứ đừng kiểm bằng mắt.
Miệng thu nước trên sân thượng và ban công. Cũng vậy, và nhớ gỡ vật chắn quanh miệng thu.
Mái. Nhìn từ dưới lên tìm ngói xô lệch, tôn bị bung vít, chỗ tiếp giáp bị hở. Đừng tự trèo mái nếu không quen và không có người ở dưới — ngã từ mái là loại tai nạn nặng nhất trong nhóm việc nhà, và mái ướt hoặc phủ rêu thì trơn hơn nhiều so với vẻ ngoài.
Vết ố trên trần từ mùa mưa trước. Vết cũ đã khô vẫn là dấu chỉ chỗ dột — đánh dấu lại để thợ biết tìm ở đâu.
Vòng hai: nước từ ngoài vào
Khe cửa và gioăng. Gioăng chai cứng hoặc nứt thì nước tạt vào. Rẻ và dễ thay.
Rãnh thoát nước ở khung cửa sổ nhôm. Khung cửa có lỗ thoát nhỏ ở đáy; tắc là nước đọng rồi tràn vào trong. Thông bằng que mềm.
Vết nứt trên tường ngoài, nhất là quanh khung cửa và chỗ ống xuyên tường. Nứt nhỏ thì trám được; nứt lớn, nứt chéo dài, hoặc nứt kèm bong bê tông lộ thép thì gọi người có chuyên môn xây dựng — đó là chuyện kết cấu, không phải chuyện chống thấm.
Cống và hố ga quanh nhà. Dọn trước, vì lúc mưa thì không làm được.
Vòng ba: điện — phần quan trọng nhất
Đây là vòng cần cẩn thận nhất, vì nước và điện gặp nhau là chuyện chết người.
Xem nhà có thiết bị chống dòng rò không. Đây là thiết bị ngắt điện khi có dòng rò ra ngoài — thứ bảo vệ người, khác với cầu dao thường vốn chỉ bảo vệ dây khỏi quá tải. Nhiều nhà cũ chưa có. Nếu chưa rõ thì hỏi thợ điện có nghề, và nếu có thì bấm nút thử của nó định kỳ theo hướng dẫn.
Ổ cắm và thiết bị đặt thấp ở tầng trệt, nhất là nơi từng ngập. Nâng lên hoặc ít nhất đừng cắm thiết bị quan trọng ở đó trong mùa mưa.
Dây điện ngoài trời, đèn sân, máy bơm — xem vỏ có nứt, có hở không.
Dàn nóng điều hoà và bình nước nóng đặt ngoài trời — kiểm phần che và phần tiếp đất, và đây cũng là việc của thợ.
Và hai điều tuyệt đối:
Nước đã vào tới chỗ có điện thì cắt điện trước, đừng lội vào. Cắt ở tủ điện nếu tủ ở chỗ khô và với tới được an toàn; không thì gọi điện lực.
Máy phát điện chỉ chạy ngoài trời, cách xa cửa sổ và cửa ra vào. Không bao giờ chạy trong nhà, trong ga ra, dưới mái hiên kín, kể cả khi mở cửa. Khí thải của nó không màu không mùi và đã gây tử vong nhiều lần sau bão — đây là chỗ không có ngoại lệ.
Vòng bốn: đồ đạc và đồ dễ hỏng
Nâng đồ khỏi sàn ở nơi từng ngập: thùng giấy tờ, sách, đồ điện tử, đồ gỗ ép. Kê lên pallet hoặc chuyển lên cao.
Giấy tờ quan trọng — cho vào túi chống nước và để một chỗ dễ mang đi. Nhân tiện chụp ảnh lưu lại.
Đồ kim loại và đồ mạ — mùa ẩm là mùa chúng xuống nhanh nhất. Lau khô, và cất món quan trọng kèm gói hút ẩm.
Đồ gỗ kê sát tường — chừa một khoảng cho không khí đi, tránh mốc mặt sau.
Sân, cây và mấy thứ ngoài nhà
Phần ngoài nhà hay bị bỏ qua trong danh sách kiểm, mà lại là nơi gió mưa đánh trước.
Cành cây gần mái và gần dây điện. Cành khô, cành mục, cành vươn qua mái là thứ gãy đầu tiên khi có gió mạnh. Cắt tỉa thì làm trước mùa, và cành lớn hoặc cành gần dây điện thì gọi người có nghề — đừng tự leo tự cưa, đây là nhóm tai nạn nặng.
Chậu cây, đồ trang trí, ghế ngoài trời. Thứ gì bay được thì buộc lại hoặc cất vào trong trước khi gió lớn. Một chậu cây bay từ ban công tầng cao là chuyện nghiêm trọng.
Mái che, mái tôn phụ, giàn phơi. Kiểm vít và khung — mái tôn bung một góc rồi gió lùa vào là tốc cả tấm.
Biển hiệu và bảng quảng cáo với nhà có cửa hàng: kiểm khung treo và bu lông, vì đây là thứ rơi xuống chỗ có người đi lại.
Rãnh thoát quanh nhà và sân. Sân thấp hơn nền nhà thì kiểm kỹ, nước dâng ở sân là nước sắp vào nhà.
Nồm ẩm: bài toán khác với mưa
Ở miền Bắc còn một mùa riêng nữa, và cách xử ngược với trực giác.
Nồm xảy ra khi không khí ẩm và ấm gặp bề mặt lạnh — sàn, tường, kính. Hơi nước ngưng lại thành nước, nên nhà "đổ mồ hôi" dù trời không mưa.
Vì vậy mở toang cửa lúc đang nồm là làm nặng thêm, vì mở là đưa thêm khí ẩm vào gặp sàn lạnh. Cái nên làm ngược lại:
- Đóng bớt cửa trong những giờ ẩm nhất, mở khi trời hanh lên.
- Dùng máy hút ẩm, hoặc chế độ hút ẩm của điều hoà.
- Lau khô sàn bằng khăn khô hoặc cây lau khô — sàn ướt là nguy cơ trượt ngã, nhất là với người lớn tuổi.
- Gói hút ẩm trong tủ quần áo, tủ giày, hộp đựng đồ kim loại và đồ da.
- Chừa khoảng hở sau tủ kê sát tường để không khí đi.
Và nhớ: máy sưởi, bếp than hay bất cứ thứ gì đốt trong phòng kín để "cho khô nhà" là việc nguy hiểm — thiếu thông gió thì khí thải tích lại, và đây đã là nguyên nhân của nhiều vụ tử vong.
Chuẩn bị cho lúc mất điện
Mùa mưa hay kèm mất điện, nên để sẵn một chỗ ai cũng biết:
- Đèn pin và pin dự phòng — đừng dùng nến khi có thể, vì nến là nguồn cháy trong lúc nhà đang rối.
- Sạc dự phòng đã sạc đầy.
- Nước uống và ít đồ ăn để được lâu.
- Thuốc đang dùng thường xuyên, đủ cho vài ngày.
- Số điện thoại của điện lực, cấp nước và một người thân, ghi ra giấy — điện thoại hết pin thì danh bạ cũng hết.
Mưa xong thì làm gì
Mở thoáng và làm khô càng sớm càng tốt. Nấm mốc phát triển rất nhanh trên bề mặt ẩm, nên tốc độ quan trọng hơn kỹ.
Đồ ngấm nước — nệm, thảm, đồ gỗ ép ngâm lâu thường không cứu được; cố giữ là giữ luôn ổ mốc.
Thiết bị điện từng ngập — không cắm lại cho tới khi thợ kiểm. Khô bên ngoài không có nghĩa là khô bên trong.
Chụp ảnh hư hỏng trước khi dọn, nếu có bảo hiểm hoặc cần làm việc với chủ nhà.
Tóm lại
Làm bốn vòng trước cơn mưa đầu mùa: nước từ trên xuống — thông máng xối và kiểm bằng cách xối thử nước; nước từ ngoài vào — gioăng cửa, rãnh thoát ở khung nhôm, vết nứt tường; điện — hỏi thợ về thiết bị chống dòng rò, nâng ổ cắm ở chỗ từng ngập; và đồ đạc — nâng khỏi sàn, giấy tờ vào túi chống nước.
Hai điều không có ngoại lệ: nước vào tới chỗ có điện thì cắt điện trước chứ đừng lội vào, và máy phát điện chỉ chạy ngoài trời, cách xa cửa. Mái ướt thì đừng tự trèo.