Việc trong nhà theo từng tháng: một năm nhìn từ căn nhà
Phần lớn việc nhà bị dồn vào hai thời điểm: khi hỏng hẳn và khi sắp Tết. Cả hai đều là lúc tệ nhất — hỏng rồi thì sửa đắt, còn cận Tết thì thợ đông và giá lên.
Lịch dưới đây rải việc ra cả năm. Không cần làm đủ; chọn vài việc hợp với nhà mình là đã hơn hẳn cách chờ tới lúc có chuyện.
Tháng Giêng tới tháng Ba — mùa ẩm ở miền Bắc
- Sau Tết: cất đồ trang trí, cho cây đào cây quất vào chậu đất nếu định giữ.
- Chuẩn bị mùa nồm: kiểm gói hút ẩm trong tủ, chuẩn bị chỗ phơi đồ trong nhà, kiểm chế độ khô của điều hoà.
- Ngày nồm thì đóng cửa chứ đừng mở — mở cửa là mời hơi ẩm vào, sàn càng đổ mồ hôi.
- Kiểm mốc ở góc tường khuất, sau tủ, dưới gầm giường. Phát hiện sớm thì lau là xong.
Tháng Tư tới tháng Sáu — trước mùa nóng và trước mùa mưa
- Vệ sinh điều hoà trước khi vào đợt nóng — làm sớm thì thợ rảnh, giá thường thấp hơn, và máy chạy tiết kiệm điện hơn.
- Kiểm quạt trần, ổ cắm và dây điện ở chỗ hay cắm thiết bị công suất lớn.
- Nạo máng xối, khơi cống, kiểm chỗ thoát nước — việc rẻ nhất trong cả năm và tránh được tổn thất lớn nhất.
- Tỉa cành vươn qua mái và qua dây điện. Tới sát mùa mưa bão thì rất khó gọi thợ.
- Kiểm chống thấm ở ban công, sân thượng, mép cửa sổ — chỗ nước hay tìm đường vào.
Tháng Bảy tới tháng Chín — mùa mưa bão
- Trước mỗi đợt mưa lớn: hạ đồ ngoài trời, cất chậu cây, chằng lại mái che nhẹ.
- Vùng hay mất điện: sạc đầy đèn pin và pin dự phòng, trữ nước sạch.
- 🔴 Máy phát điện và bếp than phải đặt ngoài trời thông thoáng — khí CO không màu không mùi, người ngạt thường không kịp nhận ra.
- Giấy tờ quan trọng cho vào túi chống nước, để chỗ lấy nhanh.
- Sau mưa lớn: kiểm trần và tường tìm vết thấm mới, xử ngay khi còn nhỏ.
Tháng Mười tới tháng Mười Hai — mùa sửa và mùa dọn
- Đây là mùa sửa chữa lớn: trời khô, vật liệu khô nhanh, và chưa tới cao điểm giá cuối năm.
- Sơn lại chỗ bong tróc, trám vết nứt nhỏ, thay ron cửa.
- Miền Bắc: kiểm thiết bị sưởi trước khi dùng, nhất là loại để lâu cả năm.
- Dọn cuối năm nên bắt đầu từ đầu tháng Chạp, mỗi tuần một khu, thay vì làm dồn trong ba ngày cuối.
Việc làm mỗi quý, không theo mùa
- Kiểm đồ treo: tranh, kệ, đèn, chuông gió — kéo thử nhẹ xem có lung lay không.
- Kiểm bình chữa cháy còn hạn và có ai biết dùng không.
- Thử cầu dao chống giật nếu nhà có lắp.
- Đảo vị trí đồ đạc hay đè lên nhau để tránh vết hằn và ẩm cục bộ.
Việc làm mỗi năm một lần
- Rà toàn bộ hệ điện: ổ cắm nóng bất thường, dây nứt vỏ, ổ nối chồng nhiều tầng.
- Kiểm dây gas và van khoá — dây cao su cũ có vết nứt thì thay, đừng đợi.
- Chụp ảnh hiện trạng nhà: trần, tường, sàn, mái. Năm sau so lại là thấy chỗ nào đang xấu dần.
- Xem lại danh sách đồ giá trị và nơi cất giấy tờ.
Việc làm sớm thì rẻ, để muộn thì tốn
Ba việc chênh lệch chi phí lớn nhất giữa làm sớm và làm muộn:
- Thấm dột — xử một vết nhỏ tốn rất ít; để một mùa mưa thì thấm lan vào tường, hỏng sơn, hỏng trần, có khi hỏng cả đồ gỗ bên dưới.
- Mối — phát hiện sớm thì xử cục bộ; muộn thì phải thay cả phần gỗ.
- Điện — thay một ổ cắm nóng thì rẻ; để nó cháy thì không chỉ là chuyện tiền.
Miền Nam thì lịch khác ở đâu
Lịch trên viết theo nhịp bốn mùa của miền Bắc. Trong Nam chỉ có hai mùa, nên mấy mốc đổi lại:
- Trước mùa mưa (khoảng tháng Tư, tháng Năm) là mốc quan trọng nhất trong năm: nạo máng xối, khơi cống, kiểm chống thấm, tỉa cây. Làm xong trước cơn mưa lớn đầu tiên là coi như xong việc nặng nhất.
- Giữa mùa mưa thì tập trung vào chống ẩm cục bộ: tủ quần áo, tủ giày, kho đồ — những chỗ kín và ít mở.
- Mùa khô là mùa sửa chữa và sơn, vì vật liệu khô nhanh và ít bị gián đoạn.
- Vùng có triều cường và hay ngập: kê cao đồ điện ở tầng trệt thành việc làm một lần cho xong, không phải việc theo mùa.
Miền Trung thì thêm một mốc riêng và là mốc nặng nhất: chuẩn bị trước mùa bão, với phần mái, cửa và cây quanh nhà phải làm trước cả tháng.
Nhà thuê và chung cư: phần nào của mình
Không phải việc nào cũng là việc của người ở. Ranh giới thường gặp:
- Của người ở: vệ sinh điều hoà, thay bóng đèn, thông tắc nhẹ, chống ẩm trong nhà, giữ gọn ban công.
- Của chủ nhà: thấm dột từ kết cấu, hệ điện nước chính, cửa và khoá hỏng do cũ.
- Của ban quản lý: hành lang, thang máy, hệ thống chữa cháy chung, bơm nước lên bồn.
Cách tránh tranh cãi: chụp ảnh hiện trạng lúc mới dọn vào và báo ngay khi phát hiện hỏng hóc thuộc phần của chủ nhà. Báo muộn thì rất khó phân định cái nào có sẵn, cái nào do mình.
Cách giữ cho lịch này chạy được
Đừng dựa vào trí nhớ. Hai cách đơn giản mà nhiều nhà giữ được nhiều năm:
- Đặt nhắc lịch trên điện thoại cho bốn mốc: trước mùa nóng, trước mùa mưa, đầu mùa sửa, đầu tháng Chạp.
- Dán một tờ giấy trong tủ điện hoặc mặt trong cánh tủ bếp, ghi ngày đã làm mỗi việc. Nhìn vào là biết còn nợ gì.
Phần nếp nhà đặt vào đâu
Nhiều việc trong lịch trên trùng với nếp cũ: dọn nhà cuối năm, sửa sang trước Tết, kiêng làm việc lớn vào tháng mưa bão. Nếp ấy hình thành từ chính kinh nghiệm thời tiết, nên theo nếp mà làm thì phần lớn đã hợp lý.
Phần nên cân nhắc là những lời khuyên bảo dời một việc cần thiết sang tháng khác vì lý do ngày giờ. Với việc an toàn — điện, gas, thấm dột, cây nghiêng — thì làm ngay, đừng chờ ngày đẹp.
Tóm lại
Rải việc ra cả năm theo mùa, làm việc rẻ trước để tránh việc đắt sau, và ghi lại ngày đã làm. Bốn mốc nhắc trong năm là đủ cho phần lớn nhà, và riêng nhóm việc an toàn thì không chờ ngày nào cả.